Φυσική — Μάθημα

← Hub Διάβασε πρώτα Κουίζ → ⚔️ Μάχη Μετρήσεων

0 · Φυσικά μεγέθη

Τι είναι τα φυσικά μεγέθη; (SOS)

Ορισμός	Φυσικό μέγεθος = κάθε ιδιότητα που μπορεί να μετρηθεί: μήκος, χρόνος, μάζα, θερμοκρασία, όγκος, δύναμη…
Τι ΔΕΝ είναι	Η ομορφιά, η χαρά, η εξυπνάδα — δεν μετριούνται με όργανο και μονάδα, άρα δεν είναι φυσικά μεγέθη.
Κάθε μέτρηση	Αριθμός + μονάδα. Το «12» σκέτο δεν λέει τίποτα — 12 m; 12 s; 12 kg;
Τα 4 της ύλης	Μήκος (m) · Χρόνος (s) · Μάζα (kg) · Θερμοκρασία (°C) — καθένα με το όργανο και το πείραμά του.

📐 Ινφογράφημα 1

Ο δρόμος κάθε μέτρησης

1 · Μήκος

Μετρήσεις μήκους — η μέση τιμή

Μονάδα SI	μέτρο (m). Υποπολλαπλάσια: cm (10⁻²), mm (10⁻³). Πολλαπλάσια: km (10³).
Όργανα	Μετροταινία, χάρακας, παχύμετρο.
Γιατί πολλαπλές μετρήσεις	Κάθε μέτρηση έχει σφάλμα. Πολλές μετρήσεις περιορίζουν το τυχαίο σφάλμα.
Μέση τιμή	(L₁ + L₂ + L₃ + … + Lₙ) / n — άθροισμα των μετρήσεων διά το πλήθος τους.
Παράδειγμα	Μετρήσεις: 12,3 — 12,4 — 12,5 cm. Μέση τιμή = (12,3 + 12,4 + 12,5)/3 = 12,4 cm.

2 · Χρόνος

Μετρήσεις χρόνου — η ακρίβεια

Μονάδα SI	δευτερόλεπτο (s). Πολλαπλάσια: min (60 s), h (3600 s).
Όργανα	Χρονόμετρο (μηχανικό/ψηφιακό), ρολόι, εκκρεμές.
Ακρίβεια	Η μικρότερη υποδιαίρεση του οργάνου. Ψηφιακό 0,01 s είναι πιο ακριβές από μηχανικό 0,1 s.
Σφάλμα χρήστη	Καθυστέρηση αντίδρασης — το ξεκίνημα/σταμάτημα του χρονομέτρου με το χέρι έχει ~0,2 s σφάλμα.
Επανάληψη	Πολλές μετρήσεις + μέση τιμή = μικρότερο τυχαίο σφάλμα.

3 · Μάζα

Μετρήσεις μάζας — τα διαγράμματα

Μονάδα SI	χιλιόγραμμο (kg). Υποπολλαπλάσιο: g (10⁻³ kg).
Όργανα	Ζυγός ισοζυγίου (δύο σκάλες) · ηλεκτρονικός ζυγός.
Διαφορά μάζας / βάρους (SOS)	Μάζα: ποσότητα ύλης · μονάδα kg · όργανο ζυγός σύγκρισης (ίσων βραχιόνων) · σταθερή, ίδια σε κάθε τόπο. Βάρος: η ελκτική δύναμη που ασκείται στο σώμα · μονάδα Newton (N) · όργανο δυναμόμετρο (όπως όλες οι δυνάμεις) · αλλάζει από τόπο σε τόπο — στη Γη είναι εξαπλάσιο απ' ό,τι στη Σελήνη.
Διαγράμματα	Άξονας x → ανεξάρτητη μεταβλητή (π.χ. χρόνος, μήκος) · άξονας y → εξαρτημένη (π.χ. μάζα). Σημεία → γραμμή τάσης.
Πώς διαβάζω	1) Τίτλος. 2) Μονάδες αξόνων. 3) Κλίμακα. 4) Σχήμα γραμμής (αύξουσα/φθίνουσα/σταθερή).

➕ Όγκος (νέα ύλη — φυλλάδιο Δευτέρας)

Όγκος — ο χώρος που πιάνει ένα σώμα

Ορισμός	Όγκος (V) = το μέρος του χώρου που καταλαμβάνει ένα σώμα.
Μονάδα SI	κυβικό μέτρο (m³). Στην πράξη: cm³, mL, L. Θυμήσου: 1 L = 1 dm³ = 1000 cm³ = 1000 mL.
Καταστάσεις ύλης	Στερεά: σταθερός όγκος & σχήμα. Υγρά: σταθερός όγκος, παίρνουν το σχήμα του δοχείου. Αέρια: ούτε σταθερός όγκος ούτε σχήμα — γεμίζουν όλο το δοχείο.
Μετρήσεις	• Υγρά: σε ογκομετρικό κύλινδρο / δοχείο με υποδιαιρέσεις. • Στερεό κανονικού σχήματος: μετράω πλευρές → τύποι Γεωμετρίας (π.χ. ορθογ. παραλληλεπίπεδο: V = μήκος × πλάτος × ύψος). • Στερεό ακανόνιστου σχήματος: μέθοδος εκτόπισης — βυθίζω στο νερό· ο όγκος του = το νερό που εκτοπίζεται (Vτελικό − Vαρχικό).
Μετατροπές	«Κατεβαίνω» m³ → dm³ → cm³ → mm³: κάθε σκαλί ×1000. «Ανεβαίνω»: :1000 ανά σκαλί.
Παράδειγμα	Νερό 50 mL → βάζω πέτρα → στάθμη 70 mL. Όγκος πέτρας = 70 − 50 = 20 mL (= 20 cm³).

➕ Πυκνότητα (νέα ύλη — φυλλάδιο Δευτέρας)

Πυκνότητα — πόση μάζα σε κάθε μονάδα όγκου

Τύπος	d = m / V (μάζα διά όγκο). Συμβολίζεται d ή ρ.
Μονάδα	SI: kg/m³ · στην πράξη g/cm³. Μετατροπή: kg/m³ → g/cm³ διαιρώ με 1000 (και αντίστροφα ×1000).
Εξαρτάται από…	Μόνο από το υλικό. Μικρό ή μεγάλο κομμάτι χρυσού → ίδια πυκνότητα (19,3 g/cm³), γιατί μάζα και όγκος μεγαλώνουν αναλογικά.
Οι 3 μορφές	d = m/V · m = d·V · V = m/d. Ανάλογα με το τι ζητάει η άσκηση, λύνω τον τύπο ως προς το άγνωστο.
⚠ Παγίδα μονάδων	Για να βγει g/cm³, η μάζα πρέπει να είναι σε g και ο όγκος σε cm³. Π.χ. 0,5 kg → 500 g πρώτα!
Λυμένα παραδείγματα	• Πέτρα 500 g, 200 cm³ → d = 500/200 = 2,5 g/cm³. • Ελαιόλαδο d = 0,9 g/cm³, 5 L = 5000 cm³ → m = 0,9 × 5000 = 4500 g = 4,5 kg. • Οινόπνευμα d = 0,8 g/cm³, 160 g → V = 160/0,8 = 200 cm³.

4 · Θερμοκρασία

Μετρήσεις θερμοκρασίας — η βαθμονόμηση

Μονάδες	Βαθμοί Κελσίου (°C) · στο SI χρησιμοποιείται και το Κέλβιν (K): K = °C + 273,15.
Όργανα	Θερμόμετρο υγρού (υδραργύρου / οινοπνεύματος), ψηφιακό θερμόμετρο.
Βαθμονόμηση	Διαδικασία ορισμού σημείων αναφοράς. Στην κλίμακα Κελσίου: • 0 °C = θερμοκρασία τήγματος του πάγου (πάγος + νερό σε ισορροπία). • 100 °C = θερμοκρασία βρασμού του νερού στην ατμοσφαιρική πίεση.
Γιατί βαθμονόμηση	Για να εξασφαλίσουμε ότι όλα τα θερμόμετρα δείχνουν την ίδια τιμή στις ίδιες συνθήκες.

5 · Θερμική ισορροπία

Θερμική ισορροπία

Ορισμός	Δύο σώματα βρίσκονται σε θερμική ισορροπία όταν έχουν την ίδια θερμοκρασία.
Ροή θερμότητας	Όταν δύο σώματα διαφορετικής θερμοκρασίας έρθουν σε επαφή, η θερμότητα ρέει από το θερμότερο στο ψυχρότερο — ποτέ το αντίστροφο από μόνη της.
Τέλος της διαδικασίας	Η ροή σταματά όταν οι δύο θερμοκρασίες εξισωθούν → θερμική ισορροπία.
Παράδειγμα	Ζεστός καφές σε κρύο δωμάτιο. Ο καφές χάνει θερμότητα, το δωμάτιο κερδίζει λίγη. Τελικά: ίδια θερμοκρασία = θερμοκρασία δωματίου.
Σημαντικό	Η θερμότητα (Q) είναι ενέργεια που μεταφέρεται. Η θερμοκρασία (T) είναι μέτρο της κινητικής ενέργειας των σωματιδίων.

6 · Πειράματα (SOS — σχεδόν σίγουρα το 1ο θέμα)

Τα πειράματα του βιβλίου

Πείραμα 1 — Βαθμονόμηση θερμομέτρου	1. Καλύπτουμε τις ενδείξεις με λευκό χαρτί (κρύβουμε την έτοιμη κλίμακα). 2. Βυθίζουμε σε δοχείο με νερό + παγάκια → όταν σταθεροποιηθεί η στήλη, σημειώνουμε 0 °C. 3. Ζεσταίνουμε νερό στο ηλεκτρικό μάτι → όταν βράσει (φυσαλίδες σε όλη τη μάζα + υδρατμοί) και σταθεροποιηθεί η στήλη, σημειώνουμε 100 °C. 4. Χωρίζουμε το 0–100 σε 100 ίσες γραμμές → κάθε γραμμή = 1 °C. Το θερμόμετρο είναι πια βαθμονομημένο.
Πείραμα 2 — Σωστή ανάγνωση	Τέσσερις μαθητές διαβάζουν το ίδιο θερμόμετρο: από κοντά αγγίζοντάς το με το πρόσωπο, οριζόντια από απόσταση, από ψηλά, από χαμηλά — χωρίς να λένε την τιμή ο ένας στον άλλον (ανεξάρτητες μετρήσεις!). Σωστή ανάγνωση: οριζόντια, με το μάτι στο ύψος της στάθμης. Από ψηλά/χαμηλά → σφάλμα παράλλαξης. Με το πρόσωπο κολλημένο → η αναπνοή ζεσταίνει το όργανο.
Πείραμα μήκους	Μετράμε το ίδιο αντικείμενο πολλές φορές → παίρνουμε τη μέση τιμή για να μειώσουμε το τυχαίο σφάλμα.
Πείραμα χρόνου	Χρονομετρούμε με χειροκίνητο χρονόμετρο → σφάλμα αντίδρασης ~0,2 s → επαναλήψεις + μέση τιμή.

📈 Ινφογράφημα 2

Πώς διαβάζω (και χαράζω) ένα διάγραμμα

Βήματα ανάγνωσης: 1) Τίτλος — τι δείχνει; 2) Άξονες — μεγέθη και μονάδες. 3) Κλίμακα — πόσο αξίζει κάθε σκαλοπάτι; 4) Σχήμα γραμμής — αύξουσα, φθίνουσα ή σταθερή;

🎯 Δομή διαγωνίσματος

9 ερωτήσεις · 4 υποχρεωτικές + 2 επιλογής

Στρατηγική: Πρώτα διάβασε όλες τις 9 ερωτήσεις. Μετά απάντησε τις 4 πρώτες (υποχρεωτικές). Από τις 5-9, διάλεξε τις 2 που ξέρεις πιο σίγουρα. Δεν χάνεις βαθμούς αν δεν απαντήσεις τις άλλες 3 — αλλά χάνεις χρόνο.

Έμφαση: Το 1ο θέμα είναι σχεδόν σίγουρα πείραμα. Στην ύλη υπάρχουν 4 πειράματα (μήκος, χρόνος, μάζα, θερμοκρασία) — διάβασε τη διαδικασία τους.

Πάμε στο κουίζ →