Σπαρτιάτης βασιλιάς (4ος αι. π.Χ.) — όραμα: η Σπάρτη πρώτη δύναμη της Ελλάδας. Εκστράτευσε στη Μ. Ασία κατά των Περσών, ανακλήθηκε στον Κορινθιακό πόλεμο.
Αγωγή
Από τα 7 — αυστηρή κρατική εκπαίδευση (αγέλες), λιτή τροφή, σιωπή, υπακοή.
Συσσίτια
Κοινά γεύματα ανδρών — ισότητα μεταξύ ομοίων.
Τάξεις
Σπαρτιάτες (ομοίοι) · Περίοικοι (ελεύθεροι, όχι πολίτες) · Είλωτες (δουλοπάροικοι).
2 · Αθήνα🔴 SOS · μέτοικοι
Τριάκοντα Τύραννοι, βία & μέτοικοι
Πότε
404 π.Χ., μετά την ήττα της Αθήνας στον Πελοποννησιακό πόλεμο.
Ποιοι
30 ολιγαρχικοί, με επικεφαλής τον Κριτία, με στήριξη Σπάρτης.
Βία
Εκτελέσεις, εξορίες, δήμευση περιουσιών — κυρίως δημοκρατικών & πλούσιων μετοίκων.
Μέτοικοι
Ξένοι που ζούσαν μόνιμα στην Αθήνα — όχι πολίτες, αλλά πλήρωναν φόρο (μετοίκιον) και υπηρετούσαν στο στρατό.
Τέλος
403 π.Χ. — ο Θρασύβουλος από τη Φυλή ανατρέπει τους Τυράννους · αποκατάσταση δημοκρατίας.
★ · Σεισάχθεια🔴 SOS
Σεισάχθεια — η «αποτίναξη των βαρών» του Σόλωνα
Ποιος & πότε
Σόλων, άρχοντας της Αθήνας, 594 π.Χ.
Το πρόβλημα
Οι φτωχοί αγρότες χρωστούσαν στους πλούσιους γαιοκτήμονες. Δανείζονταν «ἐπὶ σώμασι» — με εγγύηση την ίδια τους την ελευθερία. Όποιος δεν ξεπλήρωνε, γινόταν δούλος. Η Αθήνα κόντευε σε εμφύλιο.
🔴 Τι ήταν η σεισάχθεια
Κυριολεκτικά «αποτίναξη των βαρών». Ο Σόλων: (1) διέγραψε τα χρέη των φτωχών, (2) απελευθέρωσε όσους είχαν γίνει δούλοι λόγω χρεών, (3) απαγόρευσε στο εξής τον δανεισμό με εγγύηση το σώμα του οφειλέτη.
Αποτέλεσμα
Έσωσε τους ελεύθερους αγρότες, απέτρεψε την κοινωνική έκρηξη και έβαλε τα θεμέλια για τις μετέπειτα δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις.
Μην μπερδεύεσαι
Σεισάχθεια = ο Σόλων (594 π.Χ.). Οστρακισμός = ο Κλεισθένης (τέλη 6ου αι.). Διαφορετικά πρόσωπα, διαφορετικά μέτρα.
3 · Θήβαεκτός SOS
Θήβα τον 4ο αιώνα — η μεγάλη δύναμη
Καταπίεση
379 π.Χ. — σπαρτιατική φρουρά στην Καδμεία.
Επανάσταση
Ο Πελοπίδας με συντρόφους ανατρέπει τους ολιγαρχικούς, διώχνει τους Σπαρτιάτες.
Επαμεινώνδας
Στρατηγός-μεταρρυθμιστής — εφεύρε τη λοξή φάλαγγα.
Λεύκτρα 371 π.Χ.
Νίκη Θηβαίων κατά Σπαρτιατών — τέλος της σπαρτιατικής υπεροχής.
Ιερός Λόχος
Επίλεκτο σώμα 300 ανδρών — αρχηγός ο Πελοπίδας.
Τέλος
Μαντίνεια 362 π.Χ. — πεθαίνει ο Επαμεινώνδας · η Θήβα χάνει την υπεροχή.
4 · Μακεδονίαεκτός SOS
Μέγας Αλέξανδρος
Γέννηση
356 π.Χ., Πέλλα. Γιος του Φιλίππου Β' και της Ολυμπιάδας.
Δάσκαλος
Αριστοτέλης.
Βασιλιάς
336 π.Χ., μετά τη δολοφονία του Φιλίππου.
Εκστρατεία
Πέρασε στην Ασία 334 π.Χ. — Γρανικός · Ισσός 333 · Γαυγάμηλα 331 — διέλυσε το περσικό κράτος.
Έκταση
Έφτασε ως την Ινδία (ποταμός Υφάσης).
Θάνατος
323 π.Χ. στη Βαβυλώνα, 33 ετών.
Συνέπεια
Ελληνιστικά κράτη · διάδοση ελληνικού πολιτισμού στην Ανατολή.
5 · Μινωίτες🔴 SOS · καμαραϊκά
Τέχνη & θρησκεία Μινωιτών
Ανάκτορα
Κνωσός, Φαιστός, Μάλια, Ζάκρος — πολύπλοκα, πολυώροφα, με κεντρική αυλή.
Προστασία της δημοκρατίας από κάποιον που θα γινόταν τύραννος.
Πώς γινόταν
Στην εκκλησία του δήμου ψήφιζαν αν θα γίνει οστρακοφορία. Αν ναι, κάθε πολίτης έγραφε σε ένα όστρακο το όνομα. Αν συγκεντρώνονταν 6.000 ψήφοι, ο πλειοψηφών εξοριζόταν.
Διάρκεια
10 χρόνια εξορία — χωρίς απώλεια περιουσίας & δικαιωμάτων πολίτη.
Πίστευαν σε ένα σύμπλεγμα γυναικείων θεοτήτων με άμεση σχέση με τη βλάστηση, τη διαδοχή των εποχών, την άνθηση, τον μαρασμό, τον θάνατο και την ανάσταση.
Τέχνη
Αγγεία (πηλός/πέτρα), ειδώλια, κοσμήματα, τοιχογραφίες. Χαρακτηρίζονται από κίνηση, ζωντάνια και χάρη — προτίμηση να απεικονίζουν τη φύση.
Καμαραϊκά αγγεία
Τα ωραιότερα της εποχής: πολύχρωμα, με πολύπλοκα καμπυλόγραμμα σχέδια. Όνομα από το σπήλαιο των Καμάρων, όπου πρωτοβρέθηκαν.
Ρυτά
Μεγάλα αγγεία· ορισμένα σε μορφή κεφαλής ζώου (συνήθως του ιερού ταύρου). Χρήση στις τελετουργίες.
Γραμμική Β'
Γραφή των πινακίδων της Κνωσού· ήταν ελληνική και συλλαβική (κάθε σύμβολο = μία συλλαβή).
Α' → Β'
Πολλοί θεωρούν τη Β' εξελιγμένη μορφή της Α'. Δύο αντίθετες απόψεις: γεννήθηκε στην ηπειρωτική Ελλάδα και πέρασε στην Κρήτη, ή προήλθε από την Α' στην Κρήτη και αργότερα πέρασε στην Ελλάδα.
PT1 · 2 · Πρώτος Ελληνικός Αποικισμόςεκτός SOS
Το κύμα μαζικής μετανάστευσης προς το Αιγαίο & τη Μ. Ασία
Αιτίες
Μετακινήσεις των φύλων τα προηγούμενα χρόνια · στενότητα του χώρου · οικονομικός μαρασμός · ανασφάλεια. Μεγάλες ομάδες μετακινήθηκαν προς τα νησιά του Αιγαίου και τα παράλια της Μ. Ασίας.
Αιολείς → Αιολίδα
Πιεζόμενοι από τους Θεσσαλούς: Λέσβος, Τένεδος και βόρεια παράλια Μ. Ασίας (Τρωάδα → Κόλπος Σμύρνης).
Ίωνες → Ιωνία
Από Αττική, Εύβοια, Πελοπόννησο → Χίος, Σάμος και κεντρικό κομμάτι της Μ. Ασίας.
Δωριείς → δωρική εξάπολη
Μετά την κάθοδο στην Πελοπόννησο → Ρόδος, Κως και νότιο τμήμα Μ. Ασίας.
Κριτήρια τόπου
Δεν ήταν ποτέ τυχαία: πλούσια ενδοχώρα, απάνεμο λιμάνι, φυσική οχύρωση.
Συνέπειες
Διεύρυνση του πνευματικού ορίζοντα · δημιουργία πολλών επαγγελμάτων · αξιοποίηση του ταλέντου των ζωγράφων με την ανάπτυξη της αγγειοπλαστικής.
PT1 · 3 · Αρχαϊκή Τέχνη🔴 SOS · ρυθμοί
Ναοί, κούροι & κόρες, αγγειογραφία
Οι ναοί της αρχαϊκής περιόδου χτίζονται σε δύο ρυθμούς: τον δωρικό (δωρικά κέντρα Πελοποννήσου) και τον ιωνικό (ιωνικά κέντρα Αιγαίου & Μ. Ασίας). Ξεχωρίζουν προπάντων από τους κίονες.
Εικόνα 1 — Το κλειδί της διάκρισης βρίσκεται στο κιονόκρανο: ο ιωνικός καταλήγει σε έλικες.
1 · Σπάρτηεκτός SOS
2 · Αθήνα🔴 SOS · μέτοικοι
★ · Σεισάχθεια🔴 SOS
3 · Θήβαεκτός SOS
4 · Μακεδονίαεκτός SOS
5 · Μινωίτες🔴 SOS · καμαραϊκά
6 · Μυκηναίοιεκτός SOS
7 · Οστρακισμόςεκτός SOS
8 · Αποικισμόςεκτός SOS
9 · Πελοποννησιακός πόλεμος🔴 SOS · Δήλος · Περικλής
10 · Τέχνη🔴 SOS · ρυθμοί
PT1 · 4 · Η Συμμαχία της Δήλου🔴 SOS